Beynin İçine Bakmak
Temel Bilinç - Nick HERBERT
Beyin
artık bilinç organı olarak tanımlandığı için, zihinbilimciler
bu organı anatomistlerin incelerken yaptığı gibi soğuk ve cansız
bir yapı şeklinde ele almak yerine, çalışırken incelemenin yollarını
bulmaya uğraşıyorlar.
Cerrahlık
sanatının belirli uçları yaşayan beyin hakkındaki bilgimizi arttırmıştır;
örneğin, Wilder Penfield'ın bilinçli hastaların açık korteksini
doğrudan uyarımı ve James Olds ve ekip arkadaşlarının insan beynindeki
zevk ve acı merkezlerini tahrik etmesi gibi. Ancak, yaşayan beynin
cerrahi araştırması sadece alışılmadık durumlarda kanıtlanabilir.
Zihnin günlük çalışmasıyla ilgili yoğun merakımızı gidermek için
cerrahın neşterinden daha az saldırgan araçlara ihtiyacımız var.
Dinamiti
icat eden Alfred Nobel, bilim, edebiyat ve dünya barışı konularındaki
büyük başarıları ödüllendirmek için Nobel Ödüllerini ortaya çıkarmıştır.
Fizik dalındaki ilk Nobel Ödülü, X ışınlarını keşfinden dolayı
Wilhelm Roentgen'e verilmişti. Normal ışıktan 10.000 kat daha
fazla enerji yüklü elektromanyetik radyasyonun bir formu olan
X ışınları, yaşayan bedenin iç resmini çıkararak tıp bilimine
değer biçilemez bir katkı getirmiştir. Eski moda X-ışını fotoğrafı
son zamanlarda, hareket edebilen X-ışını kaynağı ve sabit tarayıcı
düzeninden oluşan modern bir teknikle desteklenmiştir. Bu tarayıcılardan
gelen bilgi bir bilgisayarla toplanır ve CAT tarama (bilgisayar
eksenli tomografi) adı verilen bir teknikle beyin veya başka bir
parçanın üç boyutlu görüntüsü ortaya çıkar. Et, bu ışınlar için
göreceli olarak daha şeffaf olduğundan, X ışınları beyin gibi
yumuşak dokuları incelemekten çok, kemik yapılarını görmeye uygundur.
Doktorlar bağırsaklarınızı X ışınlarına karşı daha kesif duruma
getirmek için baryum (ağır metal) lavman uygulaması yaparlar.
Son
zamanlarda geliştirilmiş olan NMR (nükleer manyetik rezonans)
veya MRI (manyetik rezonans görüntüleme) tekniği, X ışınlarıyla
oluşturulan kemik taramalarını tamamlayan yumuşak dokuların detaylı
resimlerini oluşturabilmektedir. Ayrıca, MRI cihazı manyetik alanlar
ve radyo dalgaları kombinasyonuyla vücudu inceler; bu kombinasyondaki
iki unsur da, X ışınlarının bazen zarar verebilen etkileriyle
kıyaslandığında, bildiğimiz kadarıyla zararsızdır. MRI cihazı
zayıf radyo sinyallerini çıkarmak için vücuttaki hidrojen atomlarını
harekete geçirmek şeklinde çalışır. Daha sonra bu atomik radyo
istasyonlarının yoğunluk ve konumunun üç boyutlu bir haritasını
çıkarır. Vücuttaki yumuşak dokuların çoğu üçte ikisi hidrojen
olan sudan oluştuğu için, bu işlem beyin de dahil olmak üzere,
vücudun etli iç kısmının detaylı bir resmini meydana getirir.
MRI cihazı beynin statik resmini oluşturur; diğer teknikler beynin
sürekli devam eden faaliyetlerini göstermek için kullanılır.
BEAM
tekniğinde (beyin elektriksel faaliyet haritası) çoklu elektrodlar
kafatasına bağlanır ve her elektrodun voltajı renkli bir ekranda
kayan elektriksel kalıpları gösteren bir bilgisayara gönderilir.
BEAM beyinle ilgili gerçek bir hava durumu haritasıdır ve beynin
dış zarı yüzeyinde oluşan elektriksel "beyin fırtınaları"
konumunu açığa çıkarır. Ancak, kafa yüzeyindeki elektriksel faaliyet,
içerideki karmaşık faaliyeti belirsiz bir şekilde yansıtır.
Beyin
sapındaki elektriksel faaliyet, kafatası voltajlarında sadece
dolaylı olarak yansıtıldığı için, bilinçteki büyük değişiklikler
--örneğin, komadan uyanıklığa geçişteki-- kafatası elektriğindeki
büyük değişikliklerle karşılaştırılmadan meydana çıkabilir. Beyin,
videonuzu besleyen korumalı kablolarda olduğu gibi, elektrik sinyallerinin
dış dünyaya sızmasını önlemek amacıyla bilerek tasarlanmış gibi
görünmektedir.
Beyin,
iletken bir sıvı içinde bulunur ve televizyon kablosunu elektriksel
olarak koruyan geçirgen metal kılıfa benzeyen, nem geçirgen destekleyici
bir dokuyla sarılmıştır. Ayrıca, televizyon kablosunun koruyucu
lastik kaplamasına benzer, ince yalıtıcı bir katmanla (kafatası)
kaplanmıştır. Bunun üzerinde de, kafatasının tamamını içine alan
saçla kaplı ikinci bir iletken zar vardır. Beynin çoklu elektriksel
bariyerlerinden geçmeyi başarabilecek elektrik sinyallerinin çok
sağlam olması ve içeride derinlerde devam etmekte olan gizli elektriksel
değişikliklerin bir temsilcisi olmaması gerekir.
1 2
|